Antroposofische verdieping in de visie op ICT – de mens tussen boven- en ondernatuur

Op 20 en 21 maart komt Andreas Neider naar Nederland om te werken aan een thema waarmee de Hogeschool voor geesteswetenschappen onlangs is gestart: de mens tussen boven- en ondernatuur. Een eerste van een serie bijeenkomsten waarin dat thema vanuit verschillende invalshoeken wordt benaderd.

Bewust omgaan met moderne media

Het is een belangrijke uitdaging voor deze tijd om bewust om te gaan met het onderwerp ‘De mens tussen boven- en ondernatuur’, omdat de moderne wetenschap en techniek ons direct met de ondernatuur confronteren. ICT (Informatie en Communicatie Technologie) en moderne media horen tot de meest dominante en doordringende technologieën van ons tijdperk. Niet voor niets behandelt Andreas Neider ze als voorbeeld in zijn boek Der Mensch zwischen Über- und Unternatur.

ICT is niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven. Onze maatschappij zou onmiddellijk instorten als alle computers het zouden begeven. Des te verbazender is het, dat wij er zo nonchalant mee omgaan. Wij gaan op de schitterende buitenkant af, we maken driftig gebruik van alle nieuwe mogelijkheden en we realiseren ons niet wat voor invloed dat heeft op onszelf, de maatschappij en de aarde. Hoog tijd dus voor een reële en diepere kijk op de zaak.

Impact op onze spiritualiteit

Naast de lofzangen op ICT en op moderne media, verschijnen ook steeds meer boeken over de nadelen van het onbewust omgaan met deze technologie. Meestal blijven deze boeken in hun kritiek hangen op het niveau van het lichamelijke (dat verwaarloosd wordt) of van de ziel (die verdoofd en leeggezogen wordt). De boeken van Andreas Neider zijn hierop een uitzondering, omdat ze verder gaan, ook het spirituele niveau onderzoeken en bovendien vele suggesties bevatten om de schadelijke invloeden van de ondernatuur te compenseren. Zonder kennis van de spirituele krachten achter moderne media is het eigenlijk onmogelijk te begrijpen met welk krachtenveld we van doen hebben en wat er op het spel staat voor de toekomst van mens en aarde.

Moderne media confronteren ons met onze ahrimanische dubbelganger’. Iedere dubbelganger houdt ons een spiegel voor. Een spiegel waarin het tegenbeeld zichtbaar wordt van wat er eigenlijk zou moeten zijn. Zo’n tegenbeeld kun je ook zien als uitnodiging tot bewustwording en ontwikkeling. Tenminste als je in staat bent om het waar te nemen en te doorgronden. Moderne media laten een belangrijk tegenbeeld zien. In veel films en computerspelletjes treden fabelwezens op en zombies, overledenen en andere spookachtige verschijningen. Hiermee spelen de makers van deze media geraffineerd, maar meestal onbewust, in op het verlangen naar spiritualiteit. Dat is vooral bij jonge mensen steeds duidelijker te zien. Deze geestwezens zijn in feite imaginaties van de geestelijke wereld, maar dan in het materiële getrokken. Andreas Neider spreekt als mediaspecialist hier over “spiritueel materialisme” en “inenting tegen al het spirituele”. Kinderen en jonge mensen zijn de voornaamste consumenten van deze media. Voor hen is dit een groot gevaar omdat hun oordeelsvermogen en hun wil (laat staan hun ‘ik’) nog niet zo ontwikkeld zijn. Zij worden op een heel effectieve manier op het verkeerde been gezet en er van afgehouden om echte spiritualiteit te ontwikkelen.

Transformatie

In feite gaat het er volgens Andreas Neider om, de overtollige etherkrachten, die na het volwassen worden vrij komen, niet te laten verkommeren, maar te gebruiken voor de ontwikkeling van levendig (en zuiver) denken, voor echte spirituele vaardigheden en voor het menselijke ik. De spirituele krachten achter moderne media moeten doorzien worden om ze te kunnen hanteren en te transformeren. Anders bevredigen ze onze behoefte op een lager niveau en worden we niet meer uitgenodigd om met een open luisterhouding te vernemen wat zich om ons en in ons wil tonen. Ze leiden ons af van de etherwereld waardoor we geen toegang krijgen tot die wereld van de imaginaties.

Compensatie

Volgens Rudolf Steiner hoort het omgaan met de ondernatuur bij de ontwikkeling van de mens in deze tijd. Techniek moet niet gemeden worden, maar gebruikt, beoefend en bestudeerd. Inzicht en wakkerheid zijn geboden. Rudolf Steiner schreef enige dagen voor zijn dood zijn laatste oproep, waarin hij zegt:

De techniek wordt ondernatuur. Dat vereist dat de mens innerlijk een geestelijk inzicht ontwikkelt, waarmee hij zich even hoog in de bovennatuur verheft als hij met zijn ondernatuurlijke technische activiteit onder de natuur gezonken is. Daardoor schept hij in zijn innerlijk de kracht die ervoor zorgt dat hij niet zelf mee wegzinkt.

Het is daarom wenselijk en noodzakelijk om naast het gebruik van moderne media, bezig te zijn met compenserende creatieve en spirituele activiteiten waarin de extra ruimte, de overschotkrachten van het etherlichaam, worden aangesproken, zoals in kunstbeoefening, tuinieren, natuurwaarneming, meditatie en andere spirituele activiteiten. Oefeningen die een mens verheffen in het gebied boven de natuur, waar geen ondernatuurlijke krachten werken. Door zulke oefeningen kun je de krachten van de ondernatuur, waar je in het alledaagse leven mee te maken hebt, niet alleen scherper leren doorzien, maar ook transformeren om ze dienstbaar te maken aan een hoger doel.

Conferentie

Met het organiseren van deze conferentie willen we iedereen die de uitdagingen van deze tijd niet wil verslapen, de gelegenheid bieden om met ons een wakker bewustzijn te ontwikkelen voor wat er op het gebied van moderne media echt gaande is. In de waan van de dag maken we ook zelf vaak onnadenkend gebruik van de moderne technische hulpmiddelen. Het past bij deze tijd om die mogelijkheden te gebruiken, te verkennen en te leren kennen. Daarnaast zijn er ook mensen nodig die reflecteren op deze moderne verschijnselen en met elkaar de schone schijn proberen te doorgronden. Bewustwording van de mate waarin we al verstrengeld of verslaafd zijn, is een eerste stap. Op deze en de volgende werkconferentie willen wij ook nog een stap verder gaan en handvatten aanreiken voor de omgang met deze technologieën om voor de opgaven van deze tijd beter toegerust te zijn. Hoe compenseer je de invloeden uit de ondernatuur in de dagelijkse praktijk en hoe transformeer je ze op de lange termijn? Dat willen we met elkaar onderzoeken. Hartelijk welkom!

Literatuur

Een belangrijk boek in het onderzoek van de werkgroep ICT (van de sectie Wiskunde, Sterrenkunde en ICT) was het werk van de Duitse antroposofische schrijver Andreas Neider, getiteld Der Mensch zwischen Über- und Unternatur, Das Erwachen des Bewusstseins im Ätherischen und die Gefährdung der freien Kräfte, Freies Geistesleben 2012.

Daarnaast is het boek De elektronische dubbelganger, van Rudolf Steiner (Pentagon 2013) goed als voorbereiding.

De laatste Leitzsatz van Rudolf Steiner is verschenen in Nederlandse vertaling in ‘Kernpunten van de antroposofie’.

Voor veel mensen is het boek van Manfred Spitzer, Digitale dementie: hoe wij ons verstand kapot maken, (Atlas Contact 2013) de aanleiding om zich serieus met het thema te gaan bezig houden.

Overige geraadpleegde literatuur:

Sergej O. Prokofieff, De esoterische achtergronden van elektronische media; Addendum in “De verbondenheid met Rudolf Steiner, het mysterie van de grondsteenlegging”; Christofoor 2008.

Ray Kurzweil, The Singularity is near: When Humans Transcend Biology, Penguin Books 2005.

Nicolas Carr, The shallows: What Internet is doing to our Brains, Norton 2010. Nicholas Carr, De glazen kooi: wat automatisering met ons doet, Mavem 2014

Andreas Neider, Aufmerksamkeitsdeffizite: Wie das Internet unser Bewusstsein korumpiert und was wir dagegen tun können, Freies Geistesleben 2013.

Heinz Buddemaier, Wieviel Technik erträgt der Mensch?, Mitteilungen aus der anthroposophischen Arbeit in Deutschland, Michaeli 2007, Nr. 241.

K.H. Niklowitz, Die Elektrizität im Vortragswerk von Rudolf Steiner, Mathematisch-Physikalische Korrespondenz, Doppelnummer 248/249, Frühjahr/Sommer 2012.

Sherry Turkle, Alone Together: Why we expect more from technology and less from each other, Basic Books 2011.

Programma en aanmelding

• Vrijdag avond (van 19:00 tot 21:00 uur) lezing door Andreas Neider met aansluitend gesprek. Koffie en thee vanaf 18:30.
• Zaterdag (van 10:00-16:00 uur) workshop met Andreas Neider. De indeling is flexibel, bij voorkeur aan de hand van vragen die tijdens de lezing opgekomen zijn. In principe willen wij in de ochtend dieper op de krachten achter ICT en de moderne media ingaan en in de middag op handvatten om ermee om te gaan.

Komt u alleen op de vrijdagavond, dan is de bijdrage 10,- Kunt u zowel vrijdag als zaterdag aanwezig zijn, dan is de bijdrage 40,- Voor de lunch op zaterdag (12:30-13:00 uur) kunt u 10,- extra overmaken (totaal 50,-) (Omdat de vrijdagavond meer is dan een opmaat, voorziet het programma niet in de mogelijkheid om alleen de zaterdag te boeken) Overmaking op rekening NL46 KNAB 0206 9260 73 t.a.v. D.K. Hammer o.v.v. conferentie.

Contant betalen aan de avondkassa (op vrijdag van 18:00-18:30) kan ook, maar u wordt wel vriendelijk verzocht om zich voor 13 maart aan te melden. Indien u mee wilt doen met de lunch is aanmelden en betalen voor 13 maart noodzakelijk.

Het adres is: De Doopsgezinde Kerk, Pauw van Wieldrechtlaan 29a, 3701 ET Zeist. Auto’s kunnen langs de weg geparkeerd worden; het laatste stukje lopen over een grindpad is aangegeven met een wit bord.