Cliffhanger en nieuw denkkader – ‘Een vorm van beschaving’ van Klaas van Egmond

Ik kan erg blij worden als iets klopt. Ik kan mij nog goed herinneren dat ik 40 jaar geleden met een vriendin een lezing van antroposofisch arts Frank Wijnbergh bezocht. Tot aan de pauze had hij een prachtig verhaal gehouden met vele losse eindjes en een spannende cliffhanger … en ik zei tegen mijn vriendin, wanneer hij in staat is om na de pauze al deze losse eindjes aan elkaar vast te knopen, dan ga ik mij hier verder in verdiepen. Die lezing ging over antroposofie en de losse eindjes werden op een heldere, bijna betoverende wijze aan elkaar vastgeknoopt. Einde lezing! Wat was dit een geweldige ervaring.

Het boek ‘EEN VORM VAN BESCHAVING’ van Klaas van Egmond heeft dit zelfde. Want … deze crisistijd waarin we ons nu bevinden is ook een tijd met … vele losse eindjes en ja die cliffhanger die is er nu ook … op dit moment …. Het duurt niet lang meer, dan is ‘de pauze’ voorbij en dan is het wel handig dat we weten hoe we het een en ander moeten aanpakken. En dat wil zeggen niet meer stuurloos heen en weer zwalken om even later weer met z’n allen in een volgende crisis terecht te komen. Nee, het wordt nu tijd dat we komen tot een meer uitgesproken, min of meer gedeelde opvatting over wat we van waarde vinden. Maar hoe doen we dat met onszelf, met z’n allen? Ik zie het boek van Klaas van Egmond als een nieuw denkkader om met deze vraag aan de slag te gaan.

Wie is Klaas van Egmond?

Klaas van Egmond werkt al ruim 35 jaar in het milieu- en natuuronderzoek. Eerst als directeur Milieu van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, daarna als directeur van het Milieu- en Natuurplanbureau. Sinds 2008 is Klaas van Egmond faculteitshoogleraar Geowetenschappen (Mlieukunde) aan de Universiteit van Utrecht en vanaf 2009 adviseur van de Triodosbank op het gebied van duurzaamheid. Sinds 2012 is hij kroonlid van de Sociaal Economische Raad.

Van eenzijdigheden naar gezamenlijke visie

Klaas van Egmond gebruikt in zijn boek het beeld van de cirkel, om ons uit te leggen welke eerste hoognodige stappen we moeten nemen naar *een vorm van beschaving*. Dit beeld staat op de voorkant van het boek.

We zien een witte cirkel op een lichtgroene achtergrond en in de cirkel een horizontale rode lijn en een verticale rode lijn, die elkaar in het hart van de cirkel raken. Een rood kruis in een witte cirkel dus. Dit eenvoudig beeld is een oeroud symbool dat ons bekend is in o.a. de Oosterse mandala en het Keltische kruis.

Klaas van Egmond gebruikt dit symbool in zijn boek om zicht te geven op het duurzaamheidsvraagstuk waarmee we in deze tijd worstelen en tevens als oriëntatiepunt voor een nieuwe koers. Op deze wijze benadert Klaas van Egmond in zijn boek een nieuwe concrete aanpak op bestuurlijk, ecologisch, financieel-economisch en sociaal-cultureel gebied. Centraal staat hierbij de balans tussen een geestelijk en materieel welbevinden, uitgebeeld door de *verticale lijn* in de cirkel (*hemel versus aarde*) en tussen individuele en collectieve belangen, uitgebeeld door de *horizontale lijn* (*ik versus de ander(en)*). Het middelpunt (het kruispunt) neemt in dit symbool een belangrijke plaats in. Vanuit dit middelpunt heeft de mens overzicht en kan het ware, het goede en het schone worden gekend. De beschaving blijft behouden wanneer we ons gaan oriënteren op dit middelpunt en de krachten die op dit middelpunt gericht zijn. Zij vormt als het ware het centrum van het integrale mens- en wereldbeeld. Naarmate de ontwikkelingen zich meer rondom het centrum van de cirkel afspelen, zullen de waarden van de afzonderlijke mensen, cq afzonderlijke wereldbeelden meer en meer met elkaar worden gedeeld en met elkaar in samenhang worden gezien.

Dit streven is volgens Klaas van Egmond het ultieme doel van de menselijke waardigheid. Duurzame ontwikkeling of wel de continuering van wat van waarde wordt gevonden vindt plaats vanuit het midden, omdat van daaruit de totaliteit van alle menselijke waarden kan worden overzien.

Kinderen vertrouwd maken met de samenhang der dingen

Klaas van Egmond geeft aan dat het belangrijk is dat kinderen in het onderwijs spelenderwijs vertrouwd raken met de samenhang der dingen. Hij ziet dit als een uitdaging voor het onderwijs van deze tijd. Hij heeft het in zijn boek … over ‘bruggen bouwen’ in de ruimste zin van het woord … tussen mensen, scholen, culturen, religies…. Boeiend om te zien hoe hij dit visionair in zijn boek onderbouwt. De basis legt hij duidelijk bij de mens. Het zoeken van het middelpunt in de cirkel, gecentreerd, bewust, het hogere in de mens … daar in het middelpunt als mens leren staan en van daaruit leven.

EEN MUST….. voor ouders, leerkrachten, schoolleiders en bestuurders van vrijescholen en verder voor allen die zich bezig houden met de vragen die deze tijd aan ons stelt.

Zie hier voor een uitgebreid vervolg.