verbindt wie mee wil blijven bewegen


Ineke Berentschot bakt al sinds 1981 professioneel biologisch brood, o.a. op de aan de vrijeschoiol gelieerde Dijkhof in Driebergen. Op haar website en Facebook schrijft ze bij een goed recept over de achtergronden van het Driekoningenbrood.

Op 6 januari is het driekoningen. De drie koningen – Kaspar, Melchior en Balthasar – vonden toen het kindje Jezus.
Wij protestanten deden niet aan kerststallen; katholieken wel. En zo hoorde ik wat ik gemist heb: de kinderen des huizes mochten elke dag de drie koningen een stapje verzetten, richting kribbe.

Vanzelf is het feest ouder dan het Christendom. Wellicht is het een soort afsluiting van de zonnewende tijd.
Zweden viert op 13 december het St Lucia feest, lichtfeest waar de heilige Lucia aan vast is ‘gekoppeld.’ Kinderen lopen met een krans met brandende kaarsjes door het huis en serveren luciabroodjes of lussekats.
In het boek Brotkultur – diverse auteurs, uitgegeven door DuMont Buchverlag, Köln, 1995 – wordt Driekoningen om schreven als ‘Gross- oder Bauernneujahr’.

Tot deze dag mag men elkaar nog een gelukkig nieuwjaar wensen. En verder is driekoningen het begin van de carnavalstijd en inleiding op ‘de omgekeerde wereld’. Er was een brood gebakken met een boon erin. Wie de boon vond, was koning tot en met aswoensdag.

Driekoningenspelen

Wie tegenwoordig wakker wordt, checkt zijn/haar mobiel, Facebook, twitter en/of kijkt t.v. Waar is de wereld gebleven van buiten spelen, kwartetten, monopoly, van: raden welk voorwerp en de kleur is: blauw? Soms voel ik me erg oud. Ik ben televisieloos groot geworden. En ik ben met weinig speelgoed groot geworden. Ik ben zelfs niet eens naar de kleuterschool geweest. Die hele zeeën van tijd waar een dag uit bestond. Je dobberde van het ene in het andere.

Ach, laat ik die tijd niet verheerlijken. Dankzij internet kwam ik terecht op de prachtige website van Floor Meijer, ‘The hungry historian‘.

Op 9 januari 2013 plaatste ze Driekoningenbrood. Een fascinerend verhaal over joelfeesten, trekbrieven en vooral de traditie van het ‘koningspel of bonenspel’. Wie koning werd, wees vervolgens de andere rollen aan: koningin, raadsman, rentmeester, secretaris, kamerling, hofmeester, voorsnijder, proever, schenker, kok, zanger, speelman, portier, zot en zottin. Iedereen verkleedde zich en moest in de rol blijven; de schenker moest de glazen bijvullen, oftewel: gezellig. Wie uit de rol viel, kreeg een zwarte streep op het gezicht (verwijzing naar koning Melchior, de morenkoning).

Vrijeschoolbonen

De antroposofen houden het jaarlijkse driekoningenfeest in ere. Eén van de kinderen wordt koning en de hele klas moet hem/haar op zijn/haar wenken bedienen. In het kookboek Gezond, lekker eten van Vreni de Jong en Irmela Kelling, staat een mooie manier om het driekoningenbrood te maken: verdeel het deeg in net zoveel stukjes als er kinderen in de klas zijn (plus eentje voor meester of juffouw) en bak al deze bolletjes als een bloem aaneen op een bakplaat. Vergeet niet de boon in een bolletje te stoppen.

Uit dit boek komt ook de tip, om de boon in folie te wikkelen. Best handig, zeker als je gekozen hebt voor barlotti bonen, die er tamelijk hetzelfde uitzien als geweekte rozijnen.

Overigens heb ik drie bonen verstopt, voor elke koning 1. We bedenken zelf wel een spel, voor als we op oudjaarsavond het brood aansnijden…

Deeg

Het Nederlands Bakkerij Museum heeft ook een mooie bladzijde over driekoningenbrood. Dat wordt de inspiratie voor mijn versie van dit feestbrood. Rond brood met ingeknipte randen. Lekkere rozijnen in het brood. En een stersjabloon bovenop. Zij strooien de bloem ín de ster; ik strooi de bloem rondom de ster.
Bij een feestbrood hoort boter, suiker, ei. De natuurlijke verbetermiddelen voor brood, om het zo te zeggen.
Als meelsoort zullen de meesten voor bloem kiezen; ik kies voor gebuild meel. Dit is een meelsoort tussen volkoren en bloem in.

Een deeg met boter en met vruchten heeft veel te dragen. In de gangbare bakkerij worden daarom hoge gistgehaltes gebruikt, 5-10%. Daar houd ik helemaal niet van. Dus maak ik een vloeibaar voordeeg, dat een nacht staat. Zie verder hier.

Geschreven door Ineke Berentschot

Ineke Berentschot bakt al sinds 1981 professioneel biologisch brood, o.a. op de aan de vrijeschool gelieerde Dijkhof in Driebergen. Zie voor een volledig cv haar website en voor Nachtbrood, een broodboek dat in februari 2014 verschenen is Facebook .