verbindt wie mee wil blijven bewegen


Het Pinksterfeest wordt elk jaar gevierd, en op de meeste vrijescholen ongeveer op dezelfde manier

De kinderen uit de hogere klassen zijn zich duidelijk bewust van het feit dat ze onderdeel zijn van het geheel: wanneer je niet mee gaat in het ritme van de dans, ontstaat het vlechtwerk niet goed.

Het feest van de pinksterblom. De natuur is tot volle bloei gekomen en heeft haar bruidssluier afgelegd. Hier en daar is al de eerste aanzet van een vruchtbeginsel zichtbaar. Vele bloesemblaadjes zijn op de grond gedwarreld.. In de folklore treffen we gebruiken aan die aangeven dat de mensen gevoelig waren voor de bloeitijd van de natuur. Tijdens het pinksterfeest werd een jong ongehuwd meisje (in de bloei van haar leven) tot pinksterblom gekozen. Zij was de pinksterbruid. In vele streken zat zij onder een pinksterkroon, een hemelboog. Ook had zij een mandje waaruit zij zelfgemaakte papieren bloemen strooide. Er werden pinksterparen gevormd. Het pinksterfeest werd het feest van de liefde genoemd.
De zelfgemaakte bloemen strooien is symbolisch voor het gegeven dat de mens in staat is om zelf te scheppen, te creëren. Hij/zij geeft hiermee iets eigens, het puurste, het zuiverste vanuit jezelf. Dit is je innerlijke kiem. Het wezen van de kiem wordt zichtbaar in de bloem.
Zoals Rudolf Steiner het in een voordracht zei:

In het uiterlijk leven moet het innerlijk tot uitdrukking kunnen komen.

Wat de mens schept, zal vanuit een ideëel principe moeten ontstaan. We zullen in de toekomst in alles wat de aarde zal bedekken, de gedachte van deze geesteswetenschap uitgekristalliseerd zien. Het is deze gedachte die het pinksterfeest symboliseert.(uit: Wees stil mijn hart, van Marika Ortmans, Innerlijk leven met de jaarfeesten.)

In het kort

Pinksteren wordt 50 dagen na Pasen gevierd. De naam Pinksteren komt dan ook van het Griekse woord pentékosté wat 50 betekent. Op het christelijke Pinksterfeest wordt de uitstorting van de heilige geest gevierd. Volgens de bijbel kwam uit de hemel iets dat op vuur leek en dat zich, in tongen verdeeld, op de 12 discipelen van Jezus neerzette. Zij werden vervuld van de heilige geest en begonnen in vreemde talen te spreken. Het Pinksterfeest werd ook al bij veel heidense volken gevierd. Het feest was sterk verbonden met de bloei en de ontwikkeling van de natuur in dit jaargetijde.

Pinksteren is op school een feest van licht, lucht en kleur. De oudste jongen en het oudste meisje uit de kleuterklas vormen een bruidspaar. Dit Pinksterbruidspaar symboliseert “het huwelijk”tussen moeder aarde en de zon waardoor het land weer vruchtbaar wordt. De bloemen in de boog en in de kransen van de meisjes zijn zelfgemaakt, van papier. Dit symboliseert het mensenwerk dat nodig is om de wereld een beetje mooier te maken.

De kinderen dansen op het schoolplein om de meiboom. De boom heeft veldbloemen in de top en met de kleurige linten maken de kinderen ingewikkelde patronen.

Kleuterklas

Vooraf wordt het bruiloftsspel geoefend. Met Pinksteren is er in de kleuterklassen een pinksterbruid en bruidegom. (Meestal iemand uit de groep oudste kleuters).
We dansen en zingen en eten Pinksterbollen. De versieringen voor het feest maken wij zelf, papieren bloemen, kransen. Dit feest vraagt iets van onze creatieve geest.

De Pinksterbruid is in het wit, en de bruidegom in het rood, de anderen respectievelijk bruidsmeisje of boogdrager. Achter hen gaan alle kleuters in crêpepapieren jassen en met versierde kransen en hoeden als bruid en bruidegom.

Het Pinksterfeest op de kleuterschool wordt gevierd op de wijze waarop het in vele streken in Nederland nog gevierd wordt. Dat van Oldenzaal is tot Unesco-werelderfgoed verklaard.

We lopen dan zingend door de buurt en bij aankomst komen we allen bij elkaar opdat bruid en bruidegom nog wat trakteren. Vooral het kleden van de bruid aan het begin van het feest is een plechtig moment, waarop menigeen een brok in de keel krijgt.

Pinksterbruiloft

Na de geboorte van Christus ontstond het christendom als religie. Het christendom heeft het principe van het in verbinding staan met de geestelijke wereld, geromantiseerd. Zo ontstond het beeld van de geestelijke wereld die een huwelijkse verbinding aan gaat met het aardse, de verbinding van het licht met het donker. De kleuters vieren daarom dat ze pinksterbruidje en bruidegom zijn. In de tijd van grootmoeders kastje, werden alle snoep en chocolade papiertjes en frutseltjes daarin bewaard. Tegen de tijd dat het Pinksteren was, werden de jongens en meisjes daarmee versierd. De kleuters worden versierd met kransen.

Om het beeld naar het heden te vertalen, kun je als moderne mens je bewust worden van de relaties die je aangaat in je leven, of dat nu een vriendschap, relatie of een huwelijk is. Iedere verbinding kent het ‘ licht duister principe’, zoals we nu zeggen: goede tijden en slechte tijden. Ieder individu heeft zijn goede kanten en minder goede kanten. In de verbinding met de ander word je daar aan elkaar en van elkaar bewust van. Het leerproces ligt in dat principe verborgen.

Onderbouwklassen

Het meest opvallende aan de viering op school van Pinksteren is de dans rond de meiboom die alle klassen op het schoolplein uitvoeren. Elke klas heeft vantevoren hard geoefend. De kleuters beginnen bij sommige scholen, anderen beginnen met de eerste klas, de tweede klas en zo verder. De bewegingen waarbij de kinderen kunstig linten in elkaar vlechten worden steeds ingewikkelder. De onderlinge samenwerking tussen klasgenoten is belangrijk voor het uiteindelijke resultaat. Zo bouwt zich dit op tot een prachtig tafereel.

De oorsprong van de dans om de meiboom ligt ver voor Christus. In de tijd van de druïden en het ontstaan van steencirkels, denk aan Stonehenge. In die tijd waande de mens zich overgeleverd aan krachten als geboorte en dood, honger en verzadiging, de verschillende weersomstandigheden, jacht en mogelijk ook stammenstrijd. Om uit de zwaarte van hun bestaan te komen hadden deze volkstammen mensen nodig die door middel van kruidendrankjes hun fysieke krachten konden versterken. Hierdoor konden ze beter jagen of strijden tegen andere stammen.

Zevensprong

Om beter bestand te zijn tegen de geestelijke krachten als geboorte en dood zochten de druïden naar middelen om in verbinding te komen met de geestelijke wereld.

De druïden deden hiervoor dansen waarbij ze in extase kwamen. Sommige dansen werden met de hele stam gedanst en andere alleen door ingewijden. Wanneer iemand ziek was danste de medicijnman bijvoorbeeld in extase om de zieke heen om verbinding te maken met het wezen van de ziekte, om deze vervolgens uit te drijven of over te nemen. Of de jagers dansten een dans waarbij zij in uiterst geconcentreerde inleving het wild voorstelden dat zij wilden jagen.

Veel dansen verbeelden kosmische ritmes waarmee de mens van die tijd nog dicht verbonden was. Eén kosmisch ritme is het proces van geboren worden, sterven en weer geboren worden. De dans die dit principe uitbeeld is vrijwel bij iedereen bekend: Heb je wel gehoord van de Zevensprong. De dans leidt je langzaam helemaal tot op de grond en dan weer terug. Dit inrollen symboliseert de incarnatie gang van de mens.

Als moderne mensen zijn wij afgeschermd van de geestelijke wereld. Daarom ligt voor ons de essentie van de dans bij onszelf in relatie tot de groep. De verschillende kleuren van de linten staan symbool voor de eigenheid van ieder individu.

De lagere klassen laten zich nog sterk leiden door de leerkracht. Dat is te zien aan de kinderen. Terwijl ze de dans doen letten ze sterk op het teken van de leerkracht en kijken af en toe naar de leerkracht ter bevestiging of het nog wel goed gaat. In de hogere klassen kijken de kinderen naar elkaar. Ze corrigeren elkaar als er iemand de verkeerde kant opgaat. De kinderen uit de hogere klassen zijn zich duidelijk bewust van het feit dat ze onderdeel zijn van het geheel: wanneer je niet mee gaat in het ritme van de dans, ontstaat het vlechtwerk niet goed.

Met de meiboomviering willen wij de kinderen laten ervaren onderdeel te zijn van de groep, de klas in dit geval, en dat de groep alleen maar de dans kan laten ontstaan als ieder individu meewerkt.

Foto: Arnika Smit, ouder vrijeschool de Es in Assen

Foto: Arnika Smit, ouder vrijeschool de Es in Assen

Elke klas is onderdeel van de scholengemeenschap en om die reden zijn ook ouders en verzorgers van harte uitgenodigd om de dans om de meiboom mee te vieren.

z2 pinksteren

Symboliek

Voor kinderen onder de 12 jaar is de Christelijke uitleg voor het Pasen-, Hemelvaart- en Pinkstergebeuren minder toegankelijk. We kunnen deze feesten beter via de weg van de natuur met hen vieren.

Met Pasen ontspringt nieuw leven uit een schijnbaar dode natuur. Hemelvaart: de natuur richt zich op, knoppen ontsluiten zich en er komen bloemen.Pinksteren: de vruchtzetting vindt plaats en het leven kan dus voort­gang vinden.  (Volgend jaar komt alles weer opnieuw.) In oude gebruiken komen verschillende beelden steeds weer boven. Zowel de heidense natuurfeesten (zoals Pinksterbruid en -bruidegom, Pinksterkroon en -krans, Meiboom en Meitak) als de Christelijke symbolen (zoals witte duif, witte vogel). Deze oude gebruiken zijn goed om in het jaar mee te nemen.

w13

Bruid en bruidegom als beeld van de aarde die zich als bruid tooit opdat het leven zich voortzet. Symbool van nieuwe groei- en bloeikracht in de natuur. Het woord “Pinksteren” is afgeleid van Pentacoste (Gr. Pentecote) dat vijftigste dag betekent – vijftig dagen na Pasen.

In sommige streken in Nederland wordt intensief “Luilak” gevierd, de zaterdag voor Pinksteren. Oorspronkelijk was dat de nieuwe mysterie-ingewijde, die door priesters in een doodsslaap was gebracht, na de derde dag daaruit was gewekt en daardoor helderziend was geworden.
Vooral aan de Zaan (o.a. Haarlem, Beverwijk) worden d.m.v. herrie van pannendeksels de “langslapers” wakker gemaakt en wordt een nacht(planten)markt gehouden. In veel gezinnen wordt dan ontbeten met “Luilakbollen”. Interessant is, dat de versiering voor Pinksteren (behalve enkele bloemen als pinkster- en boterbloemen en fluitekruid) altijd van papier wordt gemaakt. Echte bloemen zien we met het Sint Jansfeest.

Witte duif, witte vogels wijzen ons de weg wanneer we in ons leven niet meer verder kunnen. Veel sprookjes vertellen hierover: Hans en Grietje, Assepoester, Jorinde en Joringel. Maar ook het ganzen­bord vertoont de spiraal: de gang door een mensenleven met hindernissen en een witte vogel (gans) die de weg wijst.

Het meest gezongen Pinksterlied is dit:

‘Ziet hier komt de fiere Pinksterblom
en ik zou hem zo graag eens wezen.
Met die mooie kransen in het haar
en met die rinkelende bellen.
Recht is recht, krom is krom,
belief je wat te geven voor de fiere Pinksterblom,
want de fiere Pinksterblom moet voort.’

Geschreven door Marika Ortmans en anderen

Bronnen: Wees stil mijn hart, van Marika Ortmans, Innerlijk leven met de jaarfeesten geciteerd in de nieuwsbrief Waterlandschool, in het kort van de Ridderspoor, voor de symboliek vooral deze goede achtergrondwebsite en ook die van Wonnebald.


Schrijf je in voor onze nieuwsbrieven en blijf op de hoogte van actualiteiten uit de regio.

Selecteer plaatsen

Meer achtergronden

Alle achtergronden 

Meer activiteiten

    Volledige agenda