Welkom in je lichaam – natuurlijke kraamzorg en antroposofische consultatiebureaus

 

Als antroposoof realiseer je je, misschien meer dan veel andere ouders, dat een kindje ergens vandaan komt. Een kind krijgen is een enorme verandering in je leven, maar voor degene die de overstap maakt van de geestelijke naar de aardse wereld, is de verandering nog veel ingrijpender. Hoe kun je die overgang zo goed mogelijk laten verlopen? Natuurlijke kraamzorg en het antroposofisch consultatiebureau kunnen daarin een bijdrage leveren.

Het zijn niet alleen antroposofische ouders die de weg weten te vinden naar natuurlijke kraamzorg of het antroposofisch consultatiebureau. Ook ouders die kritisch zijn en zelf hun eigen keuzes willen maken bij de opvoeding en verzorging van hun kind, kloppen er steeds vaker aan.

“Vaak vormt het vaccinatieprogramma van de Rijksoverheid een aanleiding voor ouders om verder te kijken dan het reguliere consultatiebureau,” zegt Loes Klinge van het antroposofisch consultatiebureau Zutphen. “Mensen schrikken terug voor de heftige stoffen die door zo’n vaccinatie in zo’n klein kindje terechtkomen.”

Op het consultatiebureau dat ze samen met antroposofisch verpleegkundige Freya Pardoel is gestart, vertelt antroposofisch jeugdarts Loes Klinge wat de ziektes waarvoor gevaccineerd wordt inhouden en welke stoffen er in zo’n inenting zitten. Ook wijzen ze ouders erop dat ze dit kunnen uitstellen of in plaats van een ‘cocktail’ kunnen kiezen voor spreiding van de vaccinaties. Vaak kiezen ouders dan voor een aangepast vaccinatieplan: de baby krijgt minder inentingen of pas later, na de eerste verjaardag.

Zelfgenezend vermogen

Ruim een jaar geleden zijn Freya Pardoel en Loes Klinge gestart met het antroposofisch consultatiebureau Zutphen. Eigenlijk om de doodeenvoudige reden dat zoiets er niet was. Inmiddels hebben ze een regiofunctie voor gezinnen uit de wijde omtrek van Zutphen. Net als op andere consultatiebureaus staat de medische preventieve zorg voor zuigelingen en peuters centraal. Na de mazelenepidemie van afgelopen zomer is vaccineren natuurlijk een hot item, maar dat is niet het enige verschil in benadering.

“Wij werken vanuit het antroposofisch mensbeeld,” legt Freya uit. “Dan ga je ervan uit dat er voor alles een tijd is. De eerste zeven jaar van het leven staan vooral in het teken van rijping. Ritme en regelmaat zijn voor een gezonde uitrijping erg belangrijk. Ziektes vormen vanuit deze visie geen bedreiging, maar een stap in de ontwikkeling die begeleiding vraagt. Je kunt blij zijn als een kind goed koorts kan maken. Dan worden de ziektekiemen sneller onwerkzaam gemaakt en kan het kind zijn lichaam meer eigen maken. Hoe beter ouders hun kind leren waarnemen, hoe makkelijker ze ook bij ongemak op hun behoeftes kunnen inspelen. We bespreken met ouders allerlei methoden om met oliën en wikkels het ongemak van ziektes te verlichten en het zelfgenezend vermogen te stimuleren. Ook bieden we workshops aan. Ouders zich op dit gebied zekerder te laten voelen, is een uitdaging die we graag aangaan.”

 

De begane grond

Loes en Freya vergelijken het incarnatieproces graag met het bouwen van een huis. “Je bent de eerste zeven jaar nog vooral bezig met je onderste vier zintuigen (tastzin, levenszin, bewegingszin en evenwichtszin) te ontwikkelen”, zegt Loes. “Om dat zo veel mogelijk ruimte te geven, kun je een kind beter nog niet op zijn denken aanspreken in die eerste zeven jaar en het bijvoorbeeld nog geen tv laten kijken. In die periode bouw je in feite eerst aan de begane grond, voordat je in de volgende zevenjaarsperiode aan de verdiepingen kunt beginnen. Anders wordt het huis niet stevig. Wij omarmen dit principe, zoals dit door Monique Wortelboer is uitgewerkt. We proberen door alles heen oog te houden voor het individuele kind en de individuele ouders.”

Bij opvoedproblemen is het op reguliere consultatiebureaus nogal eens gebruikelijk om ouders hun kind te laten conditioneren met time-outs, een strafstoeltje of een methode als Triple P (Positief Pedagogisch Programma, waarin ouders onder meer leren omgaan met moeilijk gedrag van kinderen door te straffen en te belonen). Hoe staan Loes en Freya hier tegenover?

“We merken dat we het nog niet nodig hebben gehad,” zegt Freya. “Onze consulten duren langer en dus kunnen we meer tijd nemen voor ouders en kind, waardoor we dieper op zaken in kunnen gaan. Mensen kunnen bij ons terecht om eens echt over een probleem te praten. Vaak komt er in zo’n gesprek dan al genoeg naar voren om mee verder te kunnen, waardoor je zo’n algemene methode niet nodig hebt. Wel adviseren we bijvoorbeeld boeken als de Groeiwijzers van Paulien Bom en Machteld Huber en Ontspannen opvoeden in 12 stappen van Christiane Kutik.”

Compensatie

Maar het begint niet op het consultatiebureau. Al tijdens de kraamtijd is het van belang dat het incarnatieproces goed begeleid wordt. In Amersfoort is er sinds drie jaar een aanvullende opleiding ‘Natuurlijke kraamzorg’ voor gediplomeerde kraamverzorgenden, waar deze begeleiding het uitgangspunt vormt. Hoewel antroposofie de basis is van de opleiding, is er toch niet voor gekozen om deze ‘antroposofische kraamzorg’ te noemen.

“Dat suggereert dat het alleen voor antroposofen is,” legt oprichtster Maria Bom uit. “Tegenwoordig zijn er veel meer mensen met vragen en je wilt niemand uitsluiten. Je ziet hoe de wal het schip keert in deze tijd, met bijvoorbeeld eczeem en huilbaby’s. Daardoor gaan ouders op zoek naar iets anders en dan moeten ze niet afgeschrikt worden door een dogma.” De basis van Natuurlijke Kraamzorg vormt een aanvulling op de reguliere variant. In korte tijd heeft zich er een aanzienlijke markt voor ontwikkeld. “Je kunt gewoon Natuurlijke Kraamzorg aanvragen bij grote organisaties als Yunio, Natus of Allerzorg,” vertelt Maria. “Voorheen was dat niet gebruikelijk en kon je hooguit voor gereformeerde kraamzorg kiezen. Waar in de reguliere kraamzorg vooral protocollen het uitgangspunt vormen, zoekt de Natuurlijke Kraamzorg juist naar de individuele vraag. Het gaat daarbij meer om welzijn en ontwikkeling. Wie is dat die er nu op aarde komt? Hoe kun je diegene het beste ondersteunen in zijn incarnatieproces? Je doet voor een deel dezelfde dingen als een reguliere kraamverzorgster, maar de grondtoon is anders.”

Aan de hand van een paar praktische voorbeelden legt Maria uit waarin de antroposofische werkwijze in de kraamzorg verschilt van de reguliere.

“Rust en ritme zijn het allerbelangrijkste. De reguliere kraamzorg wil dat ook wel, maar heeft er minder gereedschap voor. Hoe meer je weet over de functie van bepaalde dingen, hoe sterker je in je schoenen kunt staan om ervoor te zorgen dat het ook gebeurt. Zo is bijvoorbeeld warmte van wezenlijk belang om comfortabel in je lichaam te komen en te zijn. Goede, ademende kleding speelt daarbij een rol. Vroeger was het vanzelfsprekend dat baby’s een mutsje droegen, maar mensen doen niet meer iets alleen omdat hun moeder dat zo deed. De functie ervan is onbekend geworden en daarom dragen veel minder baby’s een mutsje. Als je echter het belang ervan uitlegt voor de warmte en omhulling van de baby, dan begrijpen mensen dat ook weer wel. Iets soortgelijks speelt bij het wikkelen, wat overigens iets anders is dan inbakeren. Je omhult de baby daarbij met doeken, maar wel zo dat hij zich vrij kan bewegen en zijn handje naar zijn mondje kan brengen. Enerzijds is er dan bewegingsruimte, maar anderzijds ook de warmte en begrenzing waarin de baby zich op zijn gemak kan voelen.”

De meeste mensen zijn ervan overtuigd dat borstvoeding beter is voor de baby dan kunstvoeding. Maria wijst erop dat behalve de voedingswaarde daar nog een spirituele kant meespeelt, waardoor zelfs gekolfde moedermelk al minder ideaal is. Maar wat als het nu niet mogelijk is om je kindje zelf te voeden? “Natuurlijk zien we in dat de ideale situatie niet altijd mogelijk is,” zegt Maria. “Zo is juist het leven. Het gaat erom, als je weet dat een kind dat geen borstvoeding krijgt gemakkelijker de aardezwaarte toevalt, je daarom extra moeite kunt doen om bijvoorbeeld de religieuze opvoeding te verzorgen bij wijze van compensatie. Het gaat om bewustzijn.”

YouTube

Niet alleen die praktische kant is belangrijk. Het stilstaan bij ‘wat een mens eigenlijk is’, ook in geestelijk opzicht, is in de opleiding Natuurlijke Kraamzorg verweven. “Je komt ergens vandaan en je gaat ergens naartoe. Dat begrijpen eigenlijk wel steeds meer mensen.

Maar dat je ‘burger van twee werelden’ bent, is een stuk moeilijker voor te stellen. Toch hebben cursisten vrijwel nooit moeite met deze visie. Doordat de docenten het voorleven, ontstaat er respect. Het feit dat het gaat om iets dat groter is dan wij denken, roept eerbied op: daar is iemand in wording, met een plan.”

De opleiding kwam voort uit een lange samenwerking en is uiteindelijk in 2011 echt gestart. Afgelopen januari begonnen de eerste cursisten aan het tweede, verdiepende jaar van de opleiding Natuurlijke kraamzorg. Een goede ontwikkeling volgens Maria: “Daarin leiden we mensen op die het kunnen doordragen. Zij kunnen workshops en voorlichting geven en daarmee zal het minder afhankelijk worden van ons, de mensen die deze opleiding hebben opgezet.” Ze vindt het heel mooi om op deze manier zoiets heel antroposofisch zo doodgewoon in de wereld te kunnen zetten.

“We staan middenin de huidige tijd, dat zie je ook aan de inrichting van de opleiding. Een van de opdrachten is bijvoorbeeld om een instructiefilmpje voor één van de natuurlijke vaardigheden te maken, zoals bijvoorbeeld het verschonen zonder warmteverlies of een kamillestoombad bij dreigende baarmoederontsteking. Vervolgens moeten studenten dat filmpje op YouTube zetten. Ik vind dat een prachtige combinatie van heel modern en aards en tegelijk in de geestelijke wereld werken.”