Alphabet – een aangeraden onderwijsfilm

De boodschap van de film is ronduit zorgwekkend. Het huidige, algemeen aanvaarde en door staatseisen afgedwongen onderwijssysteem – waar vrijescholen helaas schoorvoetend meer en meer aan hebben moeten voldoen – is achterhaald, dodelijk voor de creativiteit van het kind en heeft in dienst gestaan van grote rampen zoals oorlog, economisch wanbeleid en onbeschrijflijke milieuschade. Erger nog, het talent om het tij te keren ontbreekt nagenoeg volledig. Met lede ogen kunnen we toezien hoe we op een catastrofe afstevenen zonder er werkelijk iets aan te kunnen doen. Op korte termijn.

Twaalf ouders kwamen naar de filmavond in de Johannesschool die Marloes Bohlken had georganiseerd. Zodra ik de zaal binnen liep, waande ik mij in het ons al zo lang beloofde oudercafé! Er was koffie & thee, taart & nootjes, wraps & water. Een paar mooie biologische wijnen stonden geduldig op rij te wachten op de nazit. Rond de tafel met de op het scherm gerichte beamer waren de stoelen cirkelvormig neergezet. In een kring zouden we de meest besproken film over onderwijs uit 2014 bekijken. Dit is wat iedere rechtgeaarde school nodig heeft: verwondering en betrokkenheid van de ouders.

Het onthutsende beeld waarmee we begonnen, wordt geschetst aan de hand van onderwijsdeskundigen, neurowetenschappers, kunstenaars, industriëlen en anderen, waarbij de voice-over van de internationaal erkende pedagoog Ken Robinson de rode draad uitrolt. Beginnend bij de enorme prestatiedruk op Chinese scholen waaronder de kinderen welhaast bezwijken, voert de film ons langs verschillende zienswijzen die stuk voor stuk een ongemakkelijk gevoel achterlaten. Zo horen we de topindustrieel Thomas Sattelberger verzuchten:

De eenzijdige focus op de economie is een van de grootste problemen van het huidige tijdsgewricht.

Gaandeweg vraag je je af waarom het initiatief voor vrijeschoolonderwijs zoals de visionair Rudolf Steiner in het begin van de vorige eeuw lanceerde, niet aangehaald wordt. Want daarmee werd een poging ondernomen onderwijs te bieden dat vrij is van overheidsbemoeienis. In de eerste plaats omdat overheden hun bestaansrecht louter baseren op economische gronden en het onderwijs als de ultieme mogelijkheid zagen om de voorwaarden te creëren die daarvoor nodig waren. Om met hersenonderzoeker prof. dr. Gerald Hunter te spreken: “Men moest, om zo’n enorme stap in de industriële en economische vooruitgang te kunnen bereiken, mensen opleiden die zonder meer bereid waren om de hele dag aan een machine te staan om een hendel over te halen, zonder zich daarbij al te veel vragen te stellen. Ook voor de grote oorlogen waren er mensen nodig die deden wat hun was opgedragen zonder daar überhaupt over na te denken.”

We zien in de film ook hoe het anders kan. De getalenteerde André Stern ging als kind helemaal niet naar school. Zijn hartveroverende ouders gunden hem zijn eigen ontwikkeling, want, zegt vader Arno :

School vernietigt de beste krachten waarmee het kind zich ontwikkelt.

Zijn moeder Michèle formuleert het zo:

Het enige wat je een kind verschuldigd bent, is geluk.

André leerde zichzelf alles wat hij nodig had. Hij is musicus, componist, gitaarbouwer, journalist en schrijver, spreekt vloeiend meerdere talen. Hij schreef over zijn jeugd in …und ich war nie in der Schule, is grondlegger van de beweging ‘Ecologie van het Leren’ en zet zich in voor veel internationale initiatieven, o.a. als leider van het initiatief ‘Männer für morgen’ met de eerder genoemde Gerald Hüther.

Ik kan deze film een ieder van harte aanbevelen. Zelf heb ik hem nu drie keer gezien. Wanneer we onze blik verruimen en opnieuw naar kinderen van deze tijd kijken, ontvouwt zich het antwoord vanzelf. Het bracht mij opnieuw ook tot de volgende gedachte: voor het woord sneeuw hebben de Eskimo’s een groot aantal verschillende woorden. Wij zijn hetzelfde gaan doen voor het woord kind. Door alle etikettering als ADHD en dergelijke, die we ons kroost opplakken zodra het een beetje van de ‘norm’ afwijkt. Misschien dat kinderen met hun ‘ongepaste’ gedrag in werkelijkheid ons een spiegel voor houden. Hun boodschap is: het is nu tijd voor een compleet andere opvoeding. Misschien is dat voor regisseur Erwin Wagenhofer een goed uitgangspunt voor een volgende film.

Trailer