De antroposofische kerstboom

Symboliek

De antroposofische kerstboom staat vooral bol van de symboliek. De christelijke en de voor-christelijke symboliek gaan daarbij hand in hand. In onze boom hingen appels, koperen planetensymbolen, rozen en prachtige bijenwaskaarsen. Ga je voor puur, dan houd je het hier bij, of eigenlijk, mik je de appels er ook nog uit! Maar na wat verdieping is het leuk om eens te kijken welke symbolen je zelf in de boom zou willen toevoegen.

De ingrediënten voor je boom

Rozen
30 rode rozen, en 3 witte. De dertig rode staan voor de jaren dat Christus op aarde was, vóór zijn doop in de Jordaan. De drie witte voor de jaren na zijn doop, tot aan zijn dood. De witte rozen worden bovenin de boom gezet. Eigenlijk moeten het echte rozen zijn, maar ik denk dat Rudolf Steiner zich toen nog niet bewust was van de effecten van kasteelt op het milieu. Van vloeipapier of zijde zijn prachtige rozen te maken.

Kaarsen
Wij hielden het op 30 ‘gewone bijenwaskaarsjes’ en drie rode, waarbij de voorgaande symboliek overeen komt. Ben je bekend met kaarsen in de boom, dan weet je twee dingen:

• Bijenwaskaarsen kosten veel geld (ze een dag in de vriezer leggen schijnt de brandduur te verlengen)
• Je krijgt nooit 33 kaarsen veilig in een kleine kerstboom. Bij ons waren de 33 kaarsen dus voorbehouden aan de grote, centrale boom.

Nu, in ons eigen huis, gebruik ik gewone kerstboomkaarsen uit een typisch Nederlandse keten of van een tuincentrum. Een stuk of tien, plus drie rode bovenin past prima. Een andere invulling is 12 kaarsen voor twaalf dierenriemtekens.
Geen ervaring met kaarsen? Wees gerust: het is echt niet gevaarlijk, zolang je bewust bij de boom bent en ze nooit laat branden wanneer je er niet bij bent. Er zijn erg leuke houdertjes te koop.

Appels
Een typisch ‘heidens’ verschijnsel, wat in principe los staat van de antroposofie. Vruchten werden als offer bij een boom gelegd, en waarschijnlijk op een gegeven moment erin gehangen, als symbool voor een vruchtbaar jaar.

Symbolen
Rudolf Steiner introduceerde zeven tekens om in de boom te hangen. Ze alle toe te lichten maakt dit artikel erg lang, vandaar twee hyperlinks onder dit artikel. Kort gezegd zijn het symbolen voor het viervoudig- en het drievoudig mensbeeld, van Egyptische en Taoïstische symbolen en symbolen van het alomvattende: van begin tot eind, van Alpha tot Omega.

Planeettekens
Naast deze zeven symbolen kunnen er nog zeven planeettekens opgehangen worden, symboliek voor zeven ontwikkelingsfasen van aarde en mensheid. In de link vind je hoe deze symbolen in de boom gehangen zouden moeten worden, want dat is geen kwestie van lukraak erin stoppen! In de gemeenschap waarin ik woonde hadden we prachtige symbolen van koper. Ze maken van goudkleurig karton, of uitzagen en verven is een prima alternatief.

Anders dan anders

Dat is wel wat anders hè, zo’n boom. Vergeleken met een boom vol knipperende lampjes, engelenhaar en paarse ballen. Het is een boom om samen met je kinderen, heel bewust bij te zitten: de kaarsen aandoen, vertellen over een of meerdere symbolen, een verhaal lezen… Kortom: een boom vol verhalen, een boom voor verwondering en verdieping. Precies waar Kerst zich uitermate goed voor leent.

Wanneer zet je de antroposofische kerstboom op?

En dan nu het toetje: de kerstboom wordt in deze traditie pas opgezet op Kerstavond, 24 december, en met Driekoningen, 6 januari, weer afgetuigd… (maar ik zal een oogje dichtknijpen wat betreft de opzetdag hoor).

Veel plezier met het optuigen van je eigen boom!

Link voor de tekens

Rudolf Steiner heeft 7 voorchristelijke symbolen als tekens in de kerstboom geïntroduceerd, zij kunnen van dubbel goudkarton of van verguld hout worden gemaakt.

VIERKANT:
Het symbool voor de vierledigheid van de mens: fysiek lichaam, etherisch (levens krachten) lichaam, astraal (ziele) lichaam en Ik (wezenskern).

DRIEHOEK:
Het symbool voor de hogere wezensdelen van de mens: geestzelf, levensgeest en geestmens.

TAROK:
Beeld voor het boek TOTH dat door de Egyptische ingewijden gelezen kon worden. Beschrijft de gebeurtenissen in de wereld van het begin (A Alpha – onbewust Godsbeleven) tot het eind (Q Omega – bewust Godsbeleven).

TAO:
Het teken voor de allesdoordringende godheid. De bewoners van het oude Atlantis konden de Tao-klank horen; dit is het geluid van het goddelijke in de natuur.

PENTAGRAM:
Het symbool voor de zich ontwikkelende mens, die zich richt naar het licht wat in de toekomst uit de duisternis ook in hem geboren zal kunnen worden en door hem worden uitgestraald.

Deze symbolen worden zó in de boom gehangen dat zij een kruis vormen. Van Pentagram tot vierkant langs de stam verticaal naar beneden en de Alpha en de Omega van links naar rechts in horizontale lijn iets boven het teken Tarok.
Daarbij kunnen de 7 tekens van de 7 planeten in een zich opwaarts bewegende spiraal in de boom gehang- enworden, eveneens gemaakt van dubbel goudkarton of van met goudverf beschilderd hout.

SATURNUS, ZON, MAAN, MARS, MERCURIUS, JUPITER, VENUS

Saturnus beneden bij het vierkant. Het pentagram siert de top van de boom. Deze planetentekens geven de beweging in ons zonnestelsel aan en zijn de herinneringen aan de 7 grote ontwikkelingsfasen van aarde en mensheid.

Christja Mees-Henny

Sjablonen voor de tekens

Literatuur

Rudolf Steiner, Tekens en Symbolen van het Kerstfeest
Rudolf Steiner, Wetenschap van de geheimen der ziel

Voordracht over de kerstboom door Rudolf Steiner, vertaald in het Engels