Elard, ben je geworden wie je bent?

 

Elard Pijnaken is in Kamerik geboren, op 16 juli 1973, als middelste zoon van een journalist en een pianolerares. Hij heeft een twee jaar oudere broer en een tien jaar jonger broertje. Als Elard vier is, verhuist het gezin naar Berkenwoude, waar hij tot zijn achttiende zal blijven wonen.

Onderzoekend

Elard bezocht in Kamerik een peuterschool. Juffie Joke van den Hurk, die tot de vriendenkring van zijn ouders behoorde, heeft hem beschreven als een lieve jongen met witte krullen, heel beweeglijk, ondernemend en onderzoekend. Een voorval in de zandbak mag hierbij als illustratief gelden: Elardje speelt met een ander jongetje  in het zand en geeft dat kind plotseling een klap op het hoofd. Met een schepje. Elardje kijkt wat er gebeurt. Het jongetje gaat huilen. Hij troost hem, het kind wordt stil. En Elard doet het nog een keer.

Ik wilde kennelijk zien of het dan weer zo zou gaan.

Op een ander moment ziet moeder, even op bezoek bij de buurvrouw, kleuter Elard voorbij fietsen op een plastic trekkertje. Ze had hem voor een middagslaapje in bed gelegd. Hij was uit bed gekomen, naar beneden gegaan, naar de schuur en fietste dus nu op straat….

Een eerste eigen herinnering van Elard gaat uit naar het moment dat hij thuis in de vensterbank tussen de cactussen stond en de peuterjuf op bezoek zag komen. Ze stond voor de deur. Elard kan zich het gevoel van verontwaardiging herinneren: zij hoort niet hier, zij hoort ergens anders.

Vrijeschool, onderbouw in Krimpen aan den IJssel

Mijn moeder reed de buurtbus. Met een collega besprak zij het onderwijs en de scholen in de omgeving en uit dat gesprek kwam de keus voor de vrijeschool in Krimpen. Daar ging ik in 1978  naar toe. Ik kwam in het tweede kleuterjaar, bij juf Jantina, een heel lieve juf. Ik vond het daar leuk. Leuker dan op de dorpsschool. Hier werd veel gespeeld. We waren veel buiten. Heerlijk! Er werd gedanst en gezongen. Daar genoot ik van. Tekenen deden we ook veel. Ik weet nog dat ik de kinderen allemaal de hoekjes van het papier zag kleuren. Er werden regenboogkleuren in aangebracht. In alle vier de hoeken. En daarna gingen ze tekenen. En dat deden alle kinderen! Ik was er verbaasd over. Ik heb heerlijk gespeeld. Ik ben zeker vier keer getrouwd in de klas.

In de onderbouw kwam ik bij juf Annelies de Boer, een fijne juf, mijns inziens. Ik heb daar kind kunnen zijn. Ze bleef mijn juf tot en met de zevende klas. De verhalen die ze vertelde, vond ik om van te smullen. Ze bracht daarmee een rustige en prettige stemming in de klas en ik vond het goed toeven in haar verhalen, speelde het na en was natuurlijk ook vaak de ridder die het kwaad versloeg. Op het sociale vlak had ik een voortrekkersrol in de klas. Ik bepaalde vaak wie er mee mocht spelen en wie niet. Er werd naar mij geluisterd. Ik was vlug, sportief en snel, maar ook vluchtig.

Was het een sanguinisch temperament?

Maar ik was een bazig kereltje. Er zat een heel lief meisje met een verstandelijke handicap in onze klas. Ze werd uitgelachen. Daar deed ik ook aan mee. Het was wel lastig, zo’n meisje. Ze deed soms rare dingen en dat stoorde ons. Maar ze was ook heel lief. Ik heb wel spijt van die houding naar haar. Ik heb er aan beleefd dat er ook iets van venijn  in mij zat en dat dat naar boven kon komen. Als ik er aan terug denk, dan vind ik dat ik daar veel steviger op aangesproken had moeten worden.

Ik genoot van de advent-periode; feest van het duister worden. De intimiteit van dit moment….. ik kon me er aan warmen. Het was prettig om naar een jaarfeest toe te leven. Ik heb me sowieso altijd kunnen verheugen op wat kwam: aan het eind van de vijfde klas voelde ik: volgend jaar …. Romeinen! Rekenen en meten vond ik ook heerlijk. Vooral als het inhield dat we naar buiten gingen en moesten dóen. Ik had altijd zin om naar school te gaan. Vakanties duurden mij te lang.

Het lijkt nu allemaal zo rooskleurig. Dat was het niet, hoor. Er zijn ook wel dingen gebeurd, die beslist niet door de beugel konden of waar ik nu op een andere manier op terugkijk. Ik heb in de onderbouw  grenzen opgezocht. En bij kinderen gaat het zo, dat als niemand die aangeeft, dan ga je door. En dan ga je óver de grenzen. Ik kwam op het politiebureau terecht omdat we na school zand deden in de benzinetanks van auto’s. Fikkie steken was een fascinatie. We moesten altijd overal fikkie steken….In de winter zakte ik door het ijs, omdat ik, stoer als ik was, wel even over die nog te dunne ijslaag moest rennen in het bijzijn van anderen. Bij elke stap voelde ik het ijs wegzakken en breken ….

Dat ze me van eventuele linkshandigheid probeerden af te brengen, vond ik gedoe. Volgens mij was ik gewoon links, maar de testjes zeiden dat ik rechts moest zijn. Ik kreeg een mooie steen in mijn linkerhand en moest vervolgens rechts het potlood hanteren. Op school en thuis gebeurde dat. Irritant!

Vrijeschool bovenbouw in Rotterdam, Vondelweg

Mijn beste vriend, Martijn, ging niet naar het Voortgezet Onderwijs van de vrijeschool. Daar was ik heel verdrietig over. Hij was echt een vriend door dik en dun en als ik naar Rotterdam zou gaan, dan zouden we uit elkaar gaan. Ik weet nog dat ik daar mee worstelde. Wie bepaalt welke stap ik moet nemen? Het was niet bespreekbaar. Je ging naar het vrijeschoolvervolgonderwijs. Bij mij thuis stond dat vast. Het was vanzelfsprekend. Mijn broer zat er al, dus….

De overgang naar de achtste klas was heftig. Ik ging van een dorp naar de stad. Die stad was veel te groot voor mij. Ik kwam niet meer thuis. Ik zwierf langs de havens, naar schepen kijkend. Mijn ouders waren bezorgd; mijn vader was boos. Mijn rooster werd er bij gepakt. Er werd gekeken hoe laat ik thuis kon zijn. Controle op het huiswerk, want ik deed niets voor school. Mijn eerste getuigschrift zag er belabberd uit. Ik was eigenlijk ook veel te slim om met deze resultaten thuis te komen.

Ik had het wel naar mijn zin op school, in de klas. Mijn klasgenoten vonden mijn grapjes leuk, ik werd voor het eerst verliefd. Ik denk dat ik voor de leraren best een vervelend mannetje was. Weer die grenzen….

Ik vond de Rotterdamse kinderen veel rijper. Sociaal gezien vormden wij een stevige klas, met markante figuren. Maar ja, ook hier werden de randen weer opgezocht. Afkijken, spijbelen, jatten bij V&D, heftig hoor. Je kon denk ik wel spreken van anarchie. We gingen ook vechten in Crooswijk. Als we na school voetbalden, kregen we wel eens met Crooswijkers te doen. Ik kon aardig voetballen en dat was hen kennelijk een doorn in het oog. Ze gingen me te lijf. Er hebben wel eens veertig jongeren uit Crooswijk in de hal van de school gestaan. Met messen en wurgkettinkjes. We werden bedreigd.

Van de leraren die mij zeer bijstaan, wil ik graag Ferdinand Pieterse en Willemijn Peltenburg noemen. Ik heb grote waardering voor hen. Ik heb net een ode aan Ferdinand Pieterse geschreven voor (het hartkatern van Vrije Den Haag in) De Seizoener.

Eind tiende klas: “Hier was er een kantelpunt; toen ging voor mij het licht aan…”

Van veel in de buitenwereld leven, ging het bij mij naar meer interesse voor de binnenwereld. Ik zocht meer naar: wat heeft die leraar mij écht te vertellen. Vriendschappen verschoven.

In de euritmieles waren wij behoorlijk baldadig. De leraar, Johannes Treuren, kon mijn bloed wel drinken, denk ik. Op een dag vroeg deze leraar: wil jij meespelen in het Peronniek-spel. Dat was raak, dat kwam binnen. Ik mocht Peronniek zijn. Dat was ik ook, eigenlijk. Afgezien daarvan, het spel werd tot nu toe alleen door docenten gespeeld. Ik was de eerste leerling die meedeed.

Ferdinand Pieterse, leraar kunst, zei mij dat hij meer van mij verwachtte op het gebied van kunst. Ik heb dit ervaren als een aanmoediging, maar niet een vrijblijvende. Een leraar ziet je talenten en vindt dat je daaraan niet tegemoet komt. Daarop aangesproken worden, zo gericht en op deze leeftijd, dat werkt. Ik ging voor hem werken. Ik hield ook wel van kunst, maar nu werden er een paar tandjes bijgezet! Ik werd er ook beter in en de interesse groeide enorm. Ik werkte na school ook door. Ik ging lezen over Wassily Kandinsky, over Paul Klee. Er ging een wereld voor me open.

Dat heeft Ferdinand Pieterse slim gedaan. Hij sprak me niet alleen aan op mijn talenten en vermogen, maar ook op mijn verantwoordelijkheid.

In de twaalfde klas gingen wij, leerlingen, het kerstspel doen. Het werd toen voor het eerst door leerlingen gespeeld. We hebben een cabaret in het leven geroepen: de Vondelrevue. Bestaat nog! We wilden een nieuwe beweging in het leven roepen. Met vier jongens, Niels, Johannes, Daniël en Elard gingen we a capella zingen. Onze muziekleraar Johan de Wit, die we voor de repetities wekelijks thuis bezochten, begeleidde ons. We heetten: Jongens van De Wit. We gingen de boer op, zongen op straat, op feesten en partijen.

Schoolleider

Je hebt na de bovenbouw in Rotterdam een jaar Nederlands gestudeerd, je hebt Helicon (Vrijeschool pabo) gedaan, vervolgens in Brussel vier jaar toneelschool en daarna nog een jaar bedrijfskundig management. Maar nu zit je hier, Elard. Als schoolleider van de Haagse vrijeschool, de oudste van Nederland, aan de Waalsdorperweg. Steiner is hier ooit nog geweest, getuige de grote foto in de hal. Je bent schoolleider. Nu moet jij de kaders bieden, grenzen aangeven, sturen en een koers hanteren. Hoe kijk je daar naar?

Als ik daar op een afstand naar kijk, dan zeg ik: ik kom op plekken waar beweging nodig is. Ik heb in Rotterdam het vak toneel examenrelevant gemaakt, waarna ik door klom naar de schoolleiding. Vervolgens werd ik  schoolleider in Oud-Beijerland. Daar ging het in een spiraal naar beneden, daar was beweging nodig.

Nu Den Haag. Ik zoek naar gemeenschapsvorming, ik ben niet zo van de hiërarchie, maar je moet wel mensen benoemen die beslissingen nemen.

Als je de vrijeschoolbeweging nu bekijkt, dan is mijns inziens het wij – zij te groot geworden. “Zij” is: leiding gevend, bestuur met de raad van toezicht en “wij” is: leraren op de werkvloer. Enerzijds moet voldaan worden aan de kaders die  de overheid biedt. Maar anderzijds moet het vrijeschoolonderwijs niet in de knoei komen. Kunst is om de kaders van de overheid op te rekken, grenzen te verleggen en ons onderwijs te blijven hernieuwen.

Wie is de school? Hoe kun je de school zo organiseren dat er een gemeenschap ontstaat waarbinnen iedereen de verantwoordelijkheid krijgt om de school te dragen en elkaar te inspireren, zonder grensvervaging als het gaat om beslislijnen? Wat is ervoor nodig om open te staan voor elkaar, kwetsbaar te durven zijn én lerend te staan in je leraarschap?

Ik geef momenteel ook nog les. Ik ben mentor van de tiende klas; heb vanavond een ouderavond. Heerlijk. Ik geef levensbeschouwing en Parzival in de elfde. Raadselachtig volk, die pubers. Hoe kunnen we de juiste vragen bij hen wekken?

Elard, ben je geworden wie je bent?

Het is vreemd te beseffen dat ik al een eind op weg ben in mijn wordingsproces. Toch heb ik het idee dat ik nog dagelijks in wording ben.