29 juni Wereldmodderdag

In 2007 kwam in Nederland het boek ‘Het laatste kind in het bos’ van Richard Louv uit. Het boek beschrijft dat kinderen in deze tijd steeds minder buiten spelen. Een jongen van 10 jaar uit San Diego verwoordt het zo: ‘Ik speel het liefst binnen, want daar zitten alle stopcontacten’. Kinderen, gelukkig niet alle kinderen, maar veel kinderen gaan op in de virtuele wereld en missen levensechte ervaringen.

‘Het laatste kind in het bos’ riep ouders en opvoeders op om ‘het scharrelkind’ in ere te herstellen door kinderen te laten scharrelen in de natuur, bosjes, bij het water, in het water, modder, bos, duinen, strand. Kinderen én volwassenen moeten weer verbonden worden met de natuur opdat de dualiteit (de mens tegenover de natuur)  wordt opgeheven en de verbondenheid, afhankelijkheid en eenheid mens-natuur, realiteit wordt.

Over het hoe en waarom gaat dit artikel met de titel: “Wereldmodderdag’.

Wereldmodderdag

Vrije Opvoedkunst heeft een aantal jaren geleden aandacht besteed aan het boek ‘Het laatste kind in het bos’ en het belang van buitenspel voor kinderen, vrijeschoolbeweging.nl nog recent.

Kijken wij hoe een gemiddelde woonwijk in Nederland opgebouwd is, dan valt op dat er voor iedere auto een parkeerplek gecreëerd is maar niet voor alle kinderen een plek om te spelen, te ravotten, ondeugd uit te kunnen halen.

Het jaar 2015 is uitgeroepen tot ‘Het jaar van de Bodem’ en op 29 juni 2015 is de Wereldmodderdag. Misschien denkt u wel: ‘nu moet het niet gekker worden, een wereld modderdag organiseren, dat kunnen kinderen toch zelf wel?’. Ja en nee. De eerste Modderdag is in het leven geroepen door Bishnu Bhatta uit Nepal. Hij merkte op, samen met een collega uit Australië, dat spelen in de natuur en spelen met modder niet meer vanzelfsprekend is voor kinderen. Kinderen bleven aan de kant staan op een plek waar met modder gespeeld kon worden, bang om vies te worden. Bang om door een worm ‘gebeten’ te worden. Pas nadat volwassenen voordeden hoe je in modder kunt springen, dansen, spelen stapten deze kinderen in.

In Nepal waar Bishnu Bhatta betrokken was bij het eerste modderproject, waren  kinderen die geen schone kleren hadden of zeep om zich mee te wassen. Belemmerende factoren van buiten af (door armoede geen schone kleding hebben) bleken een innerlijke behoefte van kinderen om te spelen, onmogelijk te maken. Daar wilde Bishnu Bhatta iets aan doen en organiseerde een Modderdag én schone kleding en zeep voor de kinderen om zich na afloop van het modderspel te kunnen wassen en in schone kleren te steken.

In 2013 is de eerste Nederlands Modderdag georganiseerd door Veldwerk Nederland. Doel van de modderdag is dat kinderen ervaringen op doen met natuur en in het bijzonder modder, echte modder. Willen opvoeders dit aan kinderen kunnen geven, dan zullen eerst de volwassenen zélf weer het belang van spelen in de natuur, spel met elementen en in het bijzonder water en zand, in ere moeten herstellen.

In ere herstellen

De aarde draagt ons mensen, dag in dag uit. De aarde geeft ons iedere dag vaste voet aan de grond. Wie een aardbeving heeft meegemaakt, kan uit ervaring vertellen hoe de angst zich van jou meester maakt als de aarde niet meer te vertrouwen is. In Nederland maken de inwoners van de provincie Groningen dit, weliswaar met een beperkte graad op de schaal van Richter, mee. Mensen worden angstig, durven zich niet meer zonder meer over te geven aan de vanzelfsprekendheid dát de aarde in rust is. Mensen geven aan onrustiger te slapen. Hoe is dit in een land waar aardbevingen vele malen krachtiger zijn?!

De aarde draagt en bewaart het levenswater voor ons. De aarde draagt zorg voor de zuurstof waarvan wij maar kort zonder kunnen. De aarde schenkt ons voedsel. De aarde maakt dat wij onze levensweg kunnen gaan en de eigen biografie kunnen ‘schrijven’. In ‘de hemel’ kan dit niet. Het leven op aarde maakt dit mogelijk. De aarde is een levend organisme met heel veel geduld voor ons mensen. Hoe gaan wij met onze aarde om? Haar wereldzeeën zijn  eilanden aan het vormen van ons plasticafval dat wij als ‘dank’ hebben achtergelaten.

‘Kinderen zijn de toekomst’ luidt een gezegde. Onze kinderen willen  in de toekomst hun biografie schrijven en hopen dat wij als ‘dank’ iets achter laten op deze aarde waar zij op verder kunnen bouwen: liefde voor de natuur en alles dat daar leeft, groeit en bloeit. Zintuigelijke en lijflijke ervaringen met de natuur, echtheid, verbinding, toewijding, overgave en ontzag.

In het gedicht van Whitman is het gevoel van een kind in al zijn eenvoud rijk verwoord:

Er was een kind dat ging op pad iedere dag,
En het eerste ding waar hij naar keek en dat hij uit verwondering of medelijden of liefde of angst in zich opnam, dat ding werd hij,
En dat ding werd dagelijks deel van hem of voor een bepaald deel van de dag…of voor vele jaren of vele aangeregen jaarcycli.

De vroege seringen werden deel van dit kind,
En gras en witte en rode haagwindes, en witte en rode klaver,
en het lied van de vliegenvanger,
En de in maart geboren lammeren,
en de zachtroze worp van de zeug,
en het veulen van de merrie
en het kalf van de koe…

Walt Whitman (vertaling Kees ’t Hart)

Spel, spelen en modder

Kinderen die zich vrij voelen om in en met modder te spelen, spelen op een hoger niveau hun vrije spel. De spelkwaliteit neemt toe. Hiermee wordt bedoeld dat kinderen in en door vrij spel nog meer tot zelf scheppend fantasiespel kunnen komen. Nog meer plezier, concentratie, samenspel, vindingrijkheid, creativiteit, taal, oplossend vermogen en andere kwaliteiten,  ervaren.

Spelen met zand en water doet spanning en stress afnemen. Kinderen die in een kleuterklas of lagere schoolklas minder of niet tot zelf scheppend vrij spel komen, kunnen vaak wel met een sopje spelen of met water en zand in de zandwatertafel. Water stroomt en vloeit daar waar het maar mogelijk is. Gezonde kinderen spelen daar en waar het maar mogelijk is. Kinderen lijken op water: soms bruisend, soms kabbelend als een beekje, meegaand, hun eigen natuur volgend.

Met zand en water spelen geeft de fantasieontwikkeling vele mogelijkheden: taartjes bakken, zandkastelen bouwen, tunnels of ‘gewoon’ heerlijk het zand voelen tussen de tenen of je vingers. Onbevangen en de perfectie van het resultaat vermijdend, creëren kinderen een ‘net alsof’ wereld.

De tastzin ervaart de vele structuurverschillen van het zand, de steentjes, takjes, beestjes en nog veel meer in het zand en de modder. De levenszin wordt gelaafd omdat het kind verdiept is in het spel en daar vreugde aan ervaart en daardoor in harmonie met zichzelf en de wereld is, de zelfbewegingszin voelt zich gevoed omdat het kind zelf scheppend aan het spelen is waardoor de innerlijke evenwichtszin in harmonie is of zich tot een harmonie herstelt.

Kinderen die niet met modder willen of durven spelen

Er zijn kinderen die niet met zand, water en modder durven te spelen. Bang om vies te worden, bang om zich pijn te doen of ‘gewoon’ bang. Voor deze kinderen kan het een hulp zijn hen eerst met kiezelstenen te laten spelen. Mooie ‘knuffeledelstenen’ zijn een mogelijkheid maar zijn veel kostbaarder. Kiezelstenen zijn op straat te vinden. Door kinderen steeds kleinere stenen te geven en deze te laten voelen, betasten, ruiken en misschien water erbij te geven, kan de stap naar modder dat ‘vies aanvoelt’, gemaakt worden.

Recepten voor Modderdag

Zowel binnen als buiten kan er door kinderen met zand, water en modder gespeeld worden.

Binnen kan een oude wasteil, een afwasbak of een echte zandwatertafel gevuld worden met zand en water. Het liefst zand dat goed plakt en niet te fijn van structuur is. Binnen kan een plastic zeil of kleed op de grond worden gelegd om de andere vloer te beschermen. Schepjes, bakjes, emmers, pollepels, vergiet, plastic flessen, allerhande materiaal kan aan kinderen gegeven worden om eindeloos te spelen met zand en water. Het liefst materiaal dat niet in een speelgoedwinkel is gekocht maar wat in huis en de schuur voorhanden is.

Voor buiten is het belangrijk dat de zandbak afgedekt kan worden met een net, zeil of deksel om te voorkomen dat de poezen het zand ontdekken en er hun behoefte in doen. Andere dieren als pissebedden, torren, wormen en mieren zijn van harte welkom in het zand.

Wereldmodderdag op school

‘Moet dat nu, een werelddag rondom modder op school?’. Ja en nee. Iedere school zou voor de kinderen van 4-12 jaar een plek moeten hebben waar met zand en water gespeeld kan worden. Zolang het nog geen vanzelfsprekendheid is dat kinderen vrij in de natuur en dus ook met water en zand kunnen spelen, zullen organisaties als Veldwerk Nederland opvoeders blijven wijzen op het belang van spelen in en met de natuur. Een school waar de mogelijkheden tot spelen met de natuur al aanwezig zijn, zal wellicht geen aparte modderdag organiseren. Scholen waar deze mogelijkheid er (nog) niet is, kunnen één dag per jaar aandacht schenken aan ‘modder’ en de kinderen vele ervaringen laten opdoen, aan den lijve, met modder, zand en water. Naast taal en rekenen zijn natuurervaringen ook van belang voor het opgroeiende kind. Vincent van Gogh heeft eens gezegd: “Men moet niet luisteren naar de taal van schilders maar naar de taal van de natuur…het gevoel voor de dingen zelf, voor de werkelijkheid is belangrijker dan het gevoel voor een afbeelding ervan”. Ervaringsgericht onderwijs laat in kinderen diepe sporen na die waarschijnlijk niet met een toets te meten zijn. Wie de rode wangen heeft gezien van kinderen die buiten hebben gespeeld, hun vieze kleren, wie de taartjes van modder met een madeliefje er bovenop ‘geproefd’ heeft, die weet dat deze kinderen geslaagd zijn voor de toets ‘aan den lijve ervaren dat de natuur en ik één zijn’.

Scholen die mee willen doen aan de Modderdag, kunnen contact op nemen met Veldwerk Nederland: info@ veldwerknederland.nl

In Nederland en België doen een aantal antroposofische kinderdagopvangen mee. De redactie van Vrije Opvoedkunst ontvangt graag reacties van scholen, kinderopvang en BSO die in juni 2015 mee gaan doen of mee hebben gedaan met de Wereldmodderdag.

Dank aan kinderopvang Toermalijn en de ouders in Turnhout voor het beschikbaar stellen van de foto’s van de kindjes in de kinderopvang, werkend en spelend in de modder.

---