‘De leerlingen lopen met hun doelen onder hun arm’

Vrijeschool De Lans is een vrijeschool voor Speciaal Onderwijs. Ze verzorgen onderwijs voor Zeer Moeilijk Lerende kinderen (ZML) en voor leerlingen die Meervoudig Gehandicapt (MG) zijn. In de leeftijd van 4 tot 20 jaar. Als je vrijeschool De Lans opzoekt op het internet, dan krijg je op de openingspagina twee prachtige filmpjes te zien. Eén van het reilen en zeilen op de school, waarbij je getuige bent van stukjes les en fragmenten van het vieren van jaarfeesten. En één waarbij je de omgang met een leerling met autisme meemaakt. Prachtig gefilmd, veel respect voor de kinderen en er wordt ruimte gelaten voor de beleving van de kijker. Er is geen voice-over, geen uitleg. Kijk maar, beleef maar, maak het mee.

Speciaal onderwijsscholen op antroposofische grondslag

Het is een bijzondere school, op een bijzondere plek. Er zijn maar twee speciaal onderwijsscholen op antroposofische grondslag in Nederland: De Meerklank in Zeist en De Lans in Brummen. De Lans is de enige VSO school met een bovenregionale functie. Ze trekt leerlingen uit Deventer, Arnhem, maar ook uit Friesland. Er zijn mensen uit Den Haag die voor dit onderwijs op deze school naar Zutphen verhuizen.

Ik spreek met Vincent van Dam, interim-directeur sinds januari 2014.

Hij trof de school, als interim-directeur, aan in een gevecht om het bestaan. Buurman de Michaëlshoeve, een zorginstelling met kinderen met een licht verstandelijke beperking, vertrok uit Brummen en daarmee daalde De Lans  van 110 naar 40 leerlingen. Hoe nu verder? Gaat De Lans nu fuseren met de Anna Flokstraschool in Zutphen? Hoe houd je dan je identiteit? Gaan we het financieel redden?

Het bestuur van de Stichting Vrijescholen Athena, de stichting die vijftien vrijescholen in noord-, oost en midden-Nederland vertegenwoordigt en waar De Lans onder valt, zei aanvankelijk: “We zijn niet gespecialiseerd in dit soort onderwijs”. Maar leraren en ouders wilden van geen stop weten, uiteindelijk ook niet van een fusie. Ze wilden door!

Ik leg Vincent de tekst van de openingspagina van de site voor en lees:

• Wij vinden het belangrijk om veel persoonlijke aandacht te bieden.
• Liefde voor de leerlingen staat bij ons voorop.
• Wat u van ons mag verwachten is een ontwikkelingsgerichte leeromgeving en Passend Onderwijs. Wij maken ontwikkelingsplannen die gericht zijn op de toekomst van uw kind.

Kun je me dat uitleggen, Vincent? Want ‘liefde voor de leerlingen’, dat zeggen alle scholen in het speciaal onderwijs. Ik kan als ervaren onderwijsman zien, dat je voor dit vak geschapen moet zijn. Je móet van deze leerlingen houden, anders red je het niet. Maar wat is er bijzonder aan de persoonlijke aandacht hier, op deze school?

Onze pedagogische basishouding zegt ons: kijk naar wat dit kind van je vraagt. Kijk naar de kansen die dit kind heeft. De gezonde individualiteit heeft een eigen opdracht. Meer nog dan bij kinderen in het gewone onderwijs. Omdat ieder kind hier, vanuit de handicap eigenlijk vraagt: kun je me helpen, dat ik met mijn beperking toch een aansluiting vindt in de maatschappij? Kijk niet wat er mis is, kijk wat de vraag is.

Daarbij vraagt het werk hier van de volwassenen dat die zich scholen.

Docenten moeten zich sowieso in hun beroep scholen, maar hier ook innerlijk. Je moet leren volledig open te staan voor de kinderen, elke vorm van irritatie voorbij. Als je hier wilt dat de kinderen iets kunnen en je vraagt daarbij te veel, verlies je meteen het contact. Als je dit als volwassene leert op te nemen in je persoonlijke groei, dan geef je de kinderen ruimte in hun ontwikkeling. ‘Liefde’ betekent dat je diepgaande verbinding aangaat met de individualiteit van het kind.

Voorbereiding op de maatschappij

En wat de toekomst van deze kinderen betreft: we zijn heel erg gespitst op de match tussen dat wat de leerling kan en de wereld die hij, na zijn schooltijd, gaat ontmoeten. Daarom begin je hier in het kader van praktisch vormend onderwijs al op je twaalfde met een stage. Eerst nog intern en vanaf je zestiende ook extern, inclusief certificering.

Binnen de school assisteren de VSO-leerlingen bij de vaklessen van de SO-leerlingen, helpen ze mee bij het organiseren van een sportdag en leveren een bijdrage aan de jaarfeesten. Elke dinsdag en donderdag volgen de leerlingen Praktisch Vormend Onderwijs. Lessen in EHBO, koken, schoonmaken, fietstechniek, textiele werkvormen, ICT, repro en groenvoorziening. Zo worden zij voorbereid op de maatschappij.

Extern wordt er afhankelijk van het uitstroomprofiel stage gelopen bij een supermarkt, een kapper, een gastouder, een kinderdagverblijf, of een restaurant.

“Yes, het is me gelukt”.

Dit laatste heb ik mogen meemaken. Ik was uitgenodigd gebruik te maken van de lunch. Intern. Het wordt helemaal door leerlingen verzorgd: de voorbereiding, de bediening, het afrekenen en het opruimen.

Een meisje kwam mijn bestelling opnemen, reikte me mijn soep en mijn bestek aan. Ik zag dat ze voor elke vraag en elke handeling eigenlijk een drempeltje over moest. Langzaam en met veel aandacht kreeg ik keurig wat ik besteld had. En bij het teruglopen naar het aanrecht was er een huppeltje alsof ze zei: “Yes, het is me gelukt”.

“Restaurantje spelen” is een term die de kinderen te kort zou doen. Het is een bloedserieuze zaak. Er wordt geleerd. Dat zie je. Je maakt het op intense wijze mee. Wat een leerschool. Elke handeling is leren en persoonlijke groei. Wat kan ik en kan ik het zelf? Durf ik dat? De kinderen lopen als het ware met hun doelen onder hun arm!

Het was vol in het lokaal, veel belangstelling voor de lunch. Elke donderdag. Docenten, medeleerlingen en gasten van buiten. En als het zo vlak na twaalf uur begint te lopen in het restaurant, daalt er iets over de gemeenschap van mensen, waarbij je allemaal gelijk bent. Iedereen bevindt zich op het zelfde niveau. Een terrein van liefdevolle aandacht van en voor jonge, lerende mensen.

En de kwalificatie van de inspectie?

Het is op De Lans, net als in het reguliere onderwijs, niet meer voldoende als je kinderen volgt. Je moet ook kunnen aantonen waar je naartoe wilt, wat er met een leerling haalbaar is en hoe je denkt daar te komen. Er is een overgang zichtbaar van alleen handelingsgericht werken naar ook opbrengstgericht werken.

Opbrengstgericht werken betekent dat er op grond van verwachtingen, systematisch en doelgericht wordt gewerkt aan doelen. Hierbij moet natuurlijk de functionaliteit van de opbrengsten en het welzijn van de leerlingen goed in de gaten gehouden worden. En ook verslagen worden. Een nieuw digitaal leerlingvolgsysteem met de planning en de programmering van lessen is ingevoerd; individuele en groepsvorderingen worden nauwkeurig in kaart gebracht.

Het standpunt van Athena, verwoord door bestuurder Peronnik Veltman, luidt: “De Lans hoort al heel lang bij Athena. Wij bieden hen onderwijskundige ondersteuning voor zover we dat in huis hebben. Daarnaast worden we in de loop der tijd meer en meer partner met andere scholen voor speciaal onderwijs, zoals de Daniël de Brouwerschool in Wilp en kopen zo nodig ook expertise in. We faciliteren zodoende voldoende kennis en inzicht en streven vanuit Athena naar een behoud van een breed aanbod van vrijeschoolonderwijs. Daarnaast is de ambitie dat De Lans ook zelf als expertisecentrum kan gaan dienen voor vrijescholen in Nederland”.

Ik wens De Lans een nog lang durend voortbestaan. Jan Alfrink

Zie ook: De Koningsspelen Concert Schoolfeest Etc